01289 777 888

Làm chủ ngôn ngữ: Nghệ thuật thuyết trình

    Khi tham gia một hội thảo khoa học hay lần đầu tiên thuyết trình về công việc của mình, bạn thường cảm thấy lo lắng và sợ hãi. Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn một vài hướng dẫn đơn giản, giúp bạn có thể hoàn thành bài thuyết trình của mình một cách hoàn hảo.

    Trong khoa học, việc trình bày, thuyết trình thường được yêu cầu khi muốn ứng tuyển vào vị trí công việc mới. Như quá trình tuyển dụng cán bộ giảng dạy hay nghiên cứu tại các trường đại học hay viện nghiên cứu ở Mỹ rất khắt khe, nếu được mời trở thành ứng viên, bạn sẽ phải tham gia vào một buổi hội thảo mà tại đó bạn đóng vai trò là một giáo sư và phải thuyết trình trước hội đồng tuyển dụng và sinh viên (việc này gọi là faculty job talk). Hãy tưởng tượng nó giống như một buổi biểu diễn hay buổi thử giọng mà ban giám khảo là các trưởng khoa, phó khoa, giáo sư các bộ môn trong khoa. Đến cuối giờ, nếu bạn nhận được sự yêu thích của ban giám khảo về các nghiên cứu mà bạn đã thực hiện và định hướng trong tương lai, họ sẽ tự hào gọi bạn là đồng nghiệp.

    Đối với nhiều người, buổi hội thảo đầu tiên thường tạo ra cảm giác lo lắng và sợ hãi với các câu hỏi như: Làm thế nào để nêu bật được công việc nghiên cứu mình đã làm? Cấu trúc bài thuyết trình như thế nào là phù hợp? Hay vấn đề nào mà người nghe muốn nghe nhất? Dù sao, tin tốt là họ đã mời bạn đến hội thảo để bạn có cơ hội được trình bày, điều đó nghĩa là họ đã quan tâm đến các nghiên cứu của bạn.

    Việc thuyết trình và trình bày tốt sẽ giúp bạn đi xa hơn trong giai đoạn ứng tuyển, vì vậy việc  vượt qua căng thẳng liên quan khi nói trước đám đông có thể làm cho lần thuyết trình đầu tiên của bạn đến các lần thuyết trình tiếp theo trong tương lai trở nên dễ dàng hơn và thậm chí một chút vui vẻ hơn. Do đó, bài viết này sẽ cho bạn các lời khuyên từ các nhà nghiên cứu về cách tổ chức, chuẩn bị và đưa ra nội dung để  buổi thuyết trình được ấn tượng nhất.

Chúng ta nên trình bày về vấn đề gì?

    Lời khuyên tốt nhất cho bất kỳ ai khi nói trước đám đông là cần dựa vào người nghe. Về vấn đề này, Ece Karatan, giáo sư vi sinh học phân tử tại đại học bang Appalachian,Bắc Carolina đưa ra gợi ý rằng, bạn nên dành thời gian tìm hiểu về bộ môn, hay khoa mà bạn sẽ làm việc khi bạn nhận được lời mời hội thảo. Hiểu biết về nơi tuyển dụng mình và nếu phương pháp nghiên cứu của bạn phù hợp thì cũng cho thấy rằng bạn sẽ là một đồng nghiệp tốt trong tương lai.

    Bài thuyết trình của bạn không nên quá dày đặc, khó hiểu hay khó tiếp cận với mọi người (trừ những chuyên gia trong lĩnh vực của bạn) vì đây là một điểm trừ rất lớn. Bạn nên quan tâm đến đa số các giáo sư trong hội đồng, những người có thể ít biết hoặc ít quan tâm đến lĩnh vực của bạn. Hãy trình bày cho họ một điều gì đó thú vị để làm họ quan tâm. Nếu một giáo sư không hiểu và không có hứng thú với bài thuyết trình của bạn, thì họ cũng sẽ không bỏ phiếu cho bạn.

    Buổi thuyết trình sẽ là ấn tượng đầu tiên và cũng có thể là duy nhất của nhiều giáo sư đối với bạn, vì vậy, nếu bạn thuyết trình một cách tuyệt vời thì bạn sẽ có cơ hội được làm việc cùng họ. Khi nói đến các vấn đề cho bài trình bày, Karatan khuyên nên tránh tập trung quá nhiều vào việc trình bày số liệu. Thay vào đó, cô gợi ý rằng nên trình bày số liệu một cách ngắn gọn và đặt nó vào trong bối cảnh khi kể cho người nghe về một “câu chuyện” đằng sau dự án nghiên cứu của bạn. Điều này chứng tỏ bạn có sự hiểu biết một cách tổng thể và kết quả thuyết trình sẽ tốt hơn.

    Yếu tố quan trọng tiếp theo cho bất kỳ cuộc hội thảo nào, đặc biệt là tại một trường đại học hay viện nghiên cứu là bạn nên có một bản kế hoạch cho tương lai. Matthew Gentry, giáo sư khoa hóa sinh tại đại học Kentucky cho rằng, kế hoạch nghiên cứu trong tương lai của bạn càng chi tiết và rõ ràng thì buổi hội thảo của bạn càng thành công.

“Một bài thuyết trình tốt phải đưa ra được kế hoạch có tầm nhìn trên 5 năm. Bài thuyết trình tốt sẽ tạo ra sự hào hứng về những gì bạn đã và đang làm, và quan trọng hơn là những gì bạn có thể làm trong tương lai”, Gentry, người đã làm việc cho một số hội thảo nhằm tuyển chọn giảng viên trong những năm qua giải thích. “Hãy đưa ra 3 – 4 mục tiêu cụ thể trong kế hoạch nghiên cứu trong tương lai do quỹ NIH R01 cấp (hoặc cơ quan tài trợ khác)”, ông nói thêm.

    Các nhà tuyển dụng không thuê bạn dựa trên những nghiên cứu trước đây của bạn. Họ quan tâm nhiều hơn về các lĩnh vực mới, nơi bạn có thể khai phá trong tương lai. Kế hoạch tương lai tệ nhất  là mở rộng hướng nghiên cứu, do đó, hãy nghĩ xa hơn! Đưa ra những ý tưởng mà bạn vẫn chưa biết cách thực hiện, để chứng minh với mọi người rằng bạn sẵn sàng bước về phía trước, sẵn sàng trở thành một nhà nghiên cứu độc lập!

Bài thuyết trình nên kéo dài bao nhiêu lâu?

    Đây có thể là một bất ngờ nhỏ đối với bạn, thời gian trình bày khác nhau tùy mỗi nơi bạn được mời phỏng vấn, vì vậy bạn cần phải có kế hoạch chi tiết cho việc trình bày, và lời các câu hỏi trong phạm vi thời gian cho phép. “Nếu được cho 50 phút, các ứng viên phải đảm bảo rằng bài thuyết trình chỉ diễn ra trong 50 phút, chứ không phải là 60 hay 35 phút. Không có một lý do nào cho việc một ứng viên trình bày quá dài hay quá ngắn”, Karatan cảnh báo. Nó chỉ chứng minh rằng bạn đã thiếu sự chuẩn bị.

    Giám đốc phòng phân tích tế bào theo dòng chảy (flow cytometry) của đại học New York, Peter Lopz, khi tham gia thuyết trình luôn lập kế hoạch trình bày 1 slide trong khoảng 1 phút. Bằng cách xác định chính xác số lượng slide cần thiết cho thời gian quy định, các bài thuyết trình sẽ không có vẻ quá nhanh (chuyển slide trình chiếu ít hơn 1 phút, khán giả khó theo dõi), hay quá chậm (slide trên màn hình kéo dài hơn một phút sẽ làm người nghe mất tập trung). Ngoài ra, Lopez khuyên rằng bạn nên quay thử video bạn thuyết trình, sau đó xem lại để xem có vấn đề gì trong lúc trình bày hay thời gian có đúng như kế hoạch không. Việc thuyết trình thử trước mặt bạn bè hoặc đồng nghiệp cũng sẽ mang lại hiệu quả hơn, vì họ có thể theo dõi, góp ý trực tiếp cho bài thuyết trình của bạn.

    Ngoài thời gian trình chiếu slide và thuyết trình, bạn cũng nên thật chú ý đến số liệu, hình vẽ và câu chữ trên mỗi slide. Cách trình bày slide cũng là một yếu tố quan trọng để bài thuyết trình thành công. “Hình vẽ mờ, lỗi chính tả hay lỗi font chữ thể hiện sự luộm thuộm, không cẩn thận. Không ai muốn thuê một nhà khoa học cẩu thả cả!”, Karatan lưu ý.

Những lưu ý khác

    Cuối cùng, cũng giống như bất kỳ công việc nào, những người lắng nghe bạn thuyết trình không những quan tâm đến chất lượng nghiên cứu của bạn từ trước tới nay, mà họ còn muốn biết chuyên môn của bạn phù hợp với việc gì, bạn có thể tham gia vào nhóm nghiên cứu nào và làm được việc gì trong những năm tới.

    “Mọi người sẽ không nhận ra bạn hồi hộp như thế nào mà họ chỉ quan tâm xem bạn có xuất sắc hay không. Vì vậy, việc trình bày tốt nhất và tập trung vào chuyên môn sẽ mang đến cho bạn cơ hội trúng tuyển cao hơn. “Sự phù hợp” là một khía cạnh quan trọng để có được một lời đề nghị, nhìn chung nó quan trọng hơn những nghiên cứu hiện tại hay cả những tài trợ mà bạn xin được”, giáo sư nghiên cứu Josh Rappoport của đại học Northwestern giải thích.

    “Nhìn chung, các ứng cử viên thành công là người thể hiện rõ khả năng nghiên cứu, khả năng giảng dạy và các yêu cầu khác của khoa tuyển dụng”, Rappoport kết luận. Điều này có thể hiểu rằng kế hoạch nghiên cứu hoặc giảng dạy của bạn cuối cùng vẫn cần phải phù hợp với mục tiêu của họ.

    Rõ ràng, buổi thuyết trình tại hội thảo tuyển chọn giảng viên sẽ có những khó khăn nhất định. Nhưng nếu có kế hoạch và sự chuẩn bị chu đáo, cộng với kinh nghiệm của những người đi trước thì bạn hoàn toàn có thể vượt qua thử thách quan trọng này.

Tài liệu tham khảo:

1. Nathan Blow, "Mastering the Spoken Word: The Art of the 'Job Talk'", biotechniques, June 21, 2016.

2. Phylip J. Guo, "How to deliver a great academic job talk", pgbovine, April 2013.

Lược dịch và tổng hợp Nguyễn Thị Hoài